Cesja wierzytelności to umowa, na mocy której dotychczasowy wierzyciel (cedent) przenosi przysługującą mu wierzytelność na inną osobę (cesjonariusza), co do zasady bez konieczności uzyskania zgody dłużnika. Granice tej zasady wyznacza art. 509 § 1 k.c. Przelew jest niedopuszczalny, jeżeli sprzeciwia się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą prawa z nią związane (np. roszczenie o odsetki – art. 509 § 2 k.c.).
Co do zasady przelew wierzytelności może być zawarty w dowolnej formie, ale jeśli wierzytelność jest „stwierdzona pismem”, to sam przelew również powinien być „stwierdzony pismem” (art. 511 k.c.).
Do skuteczności przelewu wierzytelności wobec dłużnika nie jest wymagana jego zgoda, ale istotne są reguły zawiadomienia. Dopóki zbywca (cedent) nie zawiadomi dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela zwalnia dłużnika także wobec nabywcy (art. 512 k.c.). Z kolei art. 515 k.c. chroni dłużnika, który – po otrzymaniu od cedenta pisemnego zawiadomienia – spełnił świadczenie do rąk nabywcy: cedent może wówczas powoływać się wobec dłużnika na nieważność przelewu tylko wtedy, gdy w chwili zapłaty dłużnik o niej wiedział. W orzecznictwie potwierdzono ponadto, że nawet bez formalnego zawiadomienia od cedenta, ważna umowa przelewu powoduje zwolnienie dłużnika, który zapłacił cesjonariuszowi (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30.06.2005 r., IV CK 768/04).
Dłużnik może przeciwko nabywcy podnieść wszystkie zarzuty, które przysługiwały mu przeciwko zbywcy w chwili, gdy dowiedział się o przelewie (art. 513 § 1 k.c.). Może też potrącić swoją wierzytelność przysługującą wobec cedenta, nawet jeśli stała się wymagalna już po zawiadomieniu o przelewie, o ile spełnione są ustawowe przesłanki potrącenia (art. 513 § 2 k.c.).
Zbywca odpowiada za to, że wierzytelność mu przysługuje (tzw. rękojmia za istnienie wierzytelności), ale – co do zasady – nie odpowiada za wypłacalność dłużnika, chyba że wyraźnie to na siebie przyjął (art. 516 k.c.).
Strony zobowiązania mogą w umowie wyłączyć lub ograniczyć przelew. Co do zasady takie zastrzeżenie jest skuteczne (art. 509 § 1 k.c.). Szczególną regułę zawiera art. 514 k.c. stanowiąc że jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, umowne zastrzeżenie zakazujące przelewu jest skuteczne wobec nabywcy tylko wtedy, gdy w piśmie stwierdzającym wierzytelność zamieszczono wzmiankę o zakazie (chyba że nabywca i tak wiedział o zakazie).
Nie każdą wierzytelność można przenieść. Przepisy szczególne oraz „właściwość zobowiązania” mogą to wyłączać (np. niektóre świadczenia o charakterze osobistym, część świadczeń alimentacyjnych czy uprawnień ściśle związanych z osobą wierzyciela).
W obrocie gospodarczym przelew jest swego rodzaju fundamentem szeregu umów nienazwanych. Klasyczny przykład to umowa faktoringu: faktor nabywa (zwykle nieprzeterminowane) należności przedsiębiorcy i finansuje je, przy czym podstawą prawną są przepisy o przelewie wierzytelności (art. 509–518 k.c.). Innym masowym zastosowaniem przelewu jest sekurytyzacja wierzytelności – fundusze sekurytyzacyjne (regulowane ustawą o funduszach inwestycyjnych) nabywają pakiety wierzytelności,
W praktyce umowa cesji powinna: precyzyjnie oznaczyć wierzytelność (lub kategorie wierzytelności, gdy chodzi o wierzytelności przyszłe), wskazać dzień przejścia wierzytelności i cenę (gdy jest odpłatna), uregulować odpowiedzialność cedenta (np. za istnienie wierzytelności i – ewentualnie – w określonym zakresie za wypłacalność dłużnika), potwierdzić przejście zabezpieczeń oraz ułożyć obowiązki związane z przekazaniem dokumentów.
Autor: Grzegorz Telakowski
W przypadku zainteresowania tematem przedstawionym w artykule, prosimy o kontakt na: kancelaria@cddlegal.pl
