Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 6 czerwca 2024 r. w sprawie C-547/22 orzekł, że wykonawcy, którzy zostali bezprawnie wykluczeni z przetargu, mogą żądać odszkodowania z tytułu utraty szansy na zamówienie, nawet jeśli przepisy prawa krajowego nie przewidują wprost takiego uprawnienia. Uprawnienie to jest znaczące dla tych wykonawców, którzy zostali wykluczeni z udziału w przetargu z uwagi na brak spełnienia wymogów danego przetargu, jeśli wykluczenie to zostanie uchylone przez sąd już po wyborze innego kontrahenta.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyżej powołanym wyroku wskazał, że dyrektywa w sprawie środków odwoławczych w dziedzinie zamówień publicznych nakłada na państwa członkowskie obowiązek przyznania odszkodowania podmiotom, które doznały uszczerbku na skutek naruszenia prawa unijnego w dziedzinie zamówień publicznych. Podkreślono także, że dyrektywa dotyczy „każdego rodzaju szkody poniesionej przez te osoby, w tym szkody wynikającej z utraty szansy udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia”. Trybunał wyraźnie wskazał, że „o ile szkoda, jako taka, może wynikać z nieuzyskania zamówienia publicznego i urzeczywistnić się jako utracona korzyść, o tyle oferent, który został bezprawnie wykluczony, może również ponieść odrębną szkodę, która odpowiada utraconej możliwości wzięcia udziału w danym postępowaniu o udzielenie zamówienia w celu jego uzyskania.”
Ma to szczególne znaczenie wówczas, gdy wykluczony wykonawca pozbawiony jest faktycznie możliwości skorzystania ze skuteczności innych środków odwoławczych, których konsekwencją mógłby być np. powrót do postępowania przetargowego i wzięcie w nim udziału.
W praktyce najczęściej będzie to dotyczyć sytuacji, gdy spór trafi do Krajowej Izby Odwoławczej, ta w swym wyroku nakaże wykluczenie wykonawcy lub odrzucenie jego oferty (albo też utrzyma decyzję zamawiającego w tym zakresie), a organizator przetargu wykona to orzeczenie i zawrze umowę, nie czekając na rozstrzygnięcie Sądu Zamówień Publicznych. Jeśli ten uchyli wyrok KIO i okaże się, że wykonawca został bezprawnie wyeliminowany z postępowania, będzie mu wówczas przysługiwało stosowne odszkodowanie.
Zmiana w stosunku do dotychczasowej sytuacji jest istotna w tym zakresie, że do uzyskania odszkodowania wystarczy samo stwierdzenie naruszenie prawa, które pozbawiło wykonawcę udziału w postępowaniu, a tym samym możliwości uzyskania zamówienia. Nie będzie konieczności wykazania utraconych korzyści związanych z pewnością uzyskania danego zamówienia.
Wyrok jednoznacznie przesądza, że wykonawcy, który został pozbawiony szansy na udział w postępowaniu, należy się odszkodowanie. Nie daje on natomiast odpowiedzi na pytanie, kto powinien je wypłacać. W zakresie tym pojawiają się pewne wątpliwości, ponieważ z jednej strony decyzję o wykluczeniu (odrzuceniu oferty) formalnie podejmuje zamawiający, jednak często decyzja ta jest wykonaniem wyroku KIO. Eksperci pozostają jednak na stanowisku, że roszczenia o zapłatę odszkodowania powinny być kierowane do zamawiającego.
W kontekście polskiego porządku prawnego przyjmuje się, że szkoda w postaci utraconej szansy nie podlega naprawieniu, o ile nie pozwala na to przepis szczególny. Z uwagi na fakt, że przepisy krajowe nie mogą być mniej korzystne niż zapisy dyrektywy, powyższe orzeczenie jest bardzo istotne dla przedsiębiorców bezzasadnie wykluczonych z przetargu. Praktyka sądów w zakresie dotyczącym odszkodowania za bezprawne wykluczenie z przetargu i utratę szansy na zawarcie umowy będzie musiała bowiem zmierzać w kierunku wytyczonym przez TSUE.
W przypadku zainteresowania tematem przedstawionym w artykule, prosimy o kontakt na: kancelaria@cddlegal.pl
