Z dniem 1 grudnia 2025 r. rozpoczęło się stosowanie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2411, które wprowadza w całej Unii Europejskiej nowy, jednolity mechanizm ochrony oznaczeń geograficznych dla produktów rzemieślniczych i przemysłowych. Dotychczas system ochrony oznaczeń geograficznych (GI) obejmował tylko produkty rolne, żywność, wina i napoje spirytusowe. Nowe przepisy rozszerzają zakres ochrony również na towary nierolne.
Choć na poziomie unijnym od wielu lat funkcjonuje ochrona oznaczeń geograficznych m.in. dla produktów rolnych, przez długi czas brakowało analogicznego, jednolitego systemu ochrony dla nazw produktów rzemieślniczych i przemysłowych, co skutkowało istotnymi różnicami w zakresie ochrony takich oznaczeń między poszczególnymi państwami członkowskimi. Producenci byli zmuszeni opierać się przede wszystkim na regulacjach krajowych oraz korzystać z różnych, często rozproszonych instrumentów prawnych, aby chronić nazwy swoich wyrobów przed nieuprawnionym użyciem. Rozporządzenie (UE) 2023/2411 wychodzi naprzeciw tym problemom.
Jak wskazuje Urząd Patentowy RP, nowy system korzysta z doświadczeń zdobytych w ramach ochrony produktów rolnych i środków spożywczych, dostosowując przy tym zasady do specyfiki produktów nierolnych, w których kluczowe znaczenie mają lokalne techniki wytwarzania oraz dziedzictwo kulturowe regionu. Nowy system ma na celu zapewnienie spójnych zasad rejestracji i ochrony nazw produktów, których jakość, reputacja lub inne cechy są ściśle związane z ich miejscem pochodzenia oraz lokalnymi umiejętnościami wytwarzania. Obejmuje on szerokie spektrum wyrobów: od ceramiki i szkła, przez tekstylia i metalowe artykuły, po inne produkty rzemiosła i przemysłu. Przykładem takiego wyrobu, powoływanym często w materiałach informacyjnych, może być słynna ceramika bolesławska.
Zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu „produkty rzemieślnicze i przemysłowe” to produkty produkowane całkowicie ręcznie albo przy użyciu narzędzi ręcznych lub cyfrowych lub środków mechanicznych, jeżeli wkład pracy ręcznej jest ważnym elementem produktu końcowego; lub produkowane w sposób znormalizowany, w tym w ramach produkcji seryjnej i przy użyciu maszyn. Wniosek o rejestrację GI przedkłada grupa producentów lub – na zasadzie odstępstwa – pojedynczy producent, przy czym „producent” rozumiany jest na potrzeby rozporządzenia jako podmiot zaangażowany w jeden etap produkcji lub większą ich liczbę.
Unijny mechanizm rejestracji oznaczeń geograficznych przewiduje dwustopniową procedurę:
- w pierwszej kolejności producenci składają wnioski do organów krajowych (w Polsce jest to Urząd Patentowy RP), które przeprowadzają ocenę formalną i merytoryczną zgłoszeń oraz publikują je na poziomie krajowym,
- po pozytywnej ocenie kompletne wnioski są przekazywane do Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), który prowadzi dalszą rejestrację i wpisuje oznaczenia do europejskiego rejestru.
Procedura bezpośredniego zgłoszenia do EUIPO możliwa jest jedynie w przypadku producentów z tych państw członkowskich, które uzyskają od Komisji odstępstwo od obowiązku ustanowienia systemu krajowego.
Oznaczenia geograficzne wprowadzone do rejestru unijnego są chronione przed:
- wszelkim bezpośrednim lub pośrednim stosowaniem w celach handlowych oznaczenia geograficznego w odniesieniu do produktów nieobjętych rejestracją, w przypadku gdy produkty te są porównywalne z produktami objętymi rejestracją lub w przypadku gdy stosowanie danej nazwy wykorzystuje, osłabia lub umniejsza renomę tego chronionego oznaczenia geograficznego lub działa na szkodę tej renomy;
- wszelkim niewłaściwym stosowaniem, imitacją lub przywołaniem nazwy chronionej jako oznaczenie geograficzne, nawet jeżeli prawdziwe pochodzenie produktów lub usług jest podane lub jeżeli chronione oznaczenie geograficzne jest przetłumaczone lub towarzyszą mu określenia, takie jak: „styl”, „typ”, „metoda”, „jak produkowane w”, „imitacja”, „smak”, „aromat”, „jak” lub podobne;
- wszelkimi innymi fałszywymi lub wprowadzającymi w błąd oznaczeniami odnoszącymi się do pochodzenia, charakteru lub podstawowych cech charakterystycznych produktu, które są podane na opakowaniu wewnętrznym lub zewnętrznym, w materiałach reklamowych, dokumentach lub informacjach zamieszczonych na interfejsach internetowych odnoszących się do produktu, a także pakowaniem produktu w pojemniki mogące stwarzać błędne wrażenie co do ich pochodzenia;
- wszelkimi innymi praktykami, które mogłyby wprowadzać konsumenta w błąd co do prawdziwego pochodzenia produktu.
Producent, którego wyrób zostaje objęty ochroną w formie GI, uzyskuje uprawnienie do korzystania z unijnego symbolu rozpoznawalnego na obszarze całej UE. Znak ten może być wykorzystywany zarówno na opakowaniach produktów, jak i w działaniach promocyjnych, materiałach marketingowych oraz szeroko rozumianej identyfikacji wizualnej marki. Ochrona przyznawana produktom rzemieślniczym i przemysłowym w związku z rejestracją ich jako oznaczeń geograficznych na obszarze UE ma charakter nieograniczony w czasie, co stanowi istotną różnicę w porównaniu z innymi prawami własności przemysłowej, takimi jak znaki towarowe, wzory przemysłowe czy patenty, których obowiązywanie jest limitowane określonym okresem ochronnym.
Dla lokalnych wytwórców nowy unijny system ochrony oznaczeń geograficznych stanowi realną możliwość budowania rozpoznawalnej marki, podkreślania regionalnego dziedzictwa oraz skuteczniejszego zabezpieczenia autentyczności wyrobów. Jednocześnie ułatwia on dostęp do rynku unijnego i wzmacnia ochronę przed naśladownictwem.
W przypadku zainteresowania tematem przedstawionym w artykule, prosimy o kontakt na: kancelaria@cddlegal.pl.
Autor: Kaja Stelmaszewska
