Nowelizacja Kodeksu cywilnego, która weszła w życie 30 czerwca 2022 r., w istotny sposób zmieniła regulację dotyczącą zawieszenia biegu przedawnienia. Ustawodawca rozszerzył art. 121 k.c. o § 5 i 6, wprowadzając nowe, wcześniej nieznane przesłanki nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Zmiana ta ma doniosłe znaczenie praktyczne, gdyż wpływa bezpośrednio na sposób ustalania chwili, w której dochodzi do przedawnienia roszczenia, a także na funkcjonowanie instytucji przedawnienia jako mechanizmu stabilizującego obrót prawny.
Nowe podstawy zawieszenia biegu przedawnienia
Zgodnie z art. 121 § 5 k.c. bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu w odniesieniu do roszczeń objętych mediacją – przez czas jej trwania. Natomiast art. 121 § 6 k.c. przewiduje analogiczny skutek w przypadku roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej, przez czas trwania postępowania pojednawczego. Wprowadzenie tych regulacji oznacza, że samo podjęcie określonych czynności procesowych lub quasi-procesowych skutkuje wstrzymaniem biegu terminu przedawnienia.
Nowe przesłanki różnią się zasadniczo od dotychczasowych przypadków zawieszenia biegu przedawnienia. Ich wystąpienie nie jest uzależnione ani od szczególnych relacji osobistych między stronami, ani od nadzwyczajnych zdarzeń niezależnych od woli uczestników stosunku prawnego. Przeciwnie, zawieszenie biegu przedawnienia na podstawie art. 121 § 5 i 6 k.c. zależy w przeważającej mierze od decyzji wierzyciela i odnosi się do konkretnego roszczenia.
Charakter zawieszenia i wznowienia biegu przedawnienia
Zawieszenie biegu przedawnienia polega na czasowym wstrzymaniu jego biegu. Okres, w którym występuje przyczyna zawieszenia, nie jest uwzględniany przy obliczaniu długości terminu przedawnienia. Po ustaniu przyczyny zawieszenia bieg przedawnienia ulega wznowieniu i jest kontynuowany od momentu, w którym został wstrzymany. Nie dochodzi zatem do rozpoczęcia biegu terminu na nowo, lecz do jego dalszego biegu z uwzględnieniem okresu, który upłynął przed zawieszeniem.
W praktyce oznacza to konieczność każdorazowego ustalania, jaką część terminu przedawnienia „skonsumowano” przed zawieszeniem oraz kiedy dokładnie nastąpiło wznowienie biegu. Szczególne znaczenie ma dzień zakończenia mediacji lub postępowania pojednawczego, ponieważ od dnia następnego termin przedawnienia zaczyna ponownie biec.
Zawieszenie biegu a moment upływu terminu przedawnienia
Największe trudności interpretacyjne pojawiają się w sytuacjach, gdy zawieszenie biegu przedawnienia następuje pod koniec roku kalendarzowego, a jego wznowienie ma miejsce już w kolejnym roku. Nowelizacja z 2022 r. nie wprowadziła bowiem żadnych przepisów szczególnych regulujących sposób ustalania chwili przedawnienia w takich przypadkach.
W konsekwencji zawieszenie biegu przedawnienia na podstawie art. 121 § 5 lub 6 k.c. może prowadzić do znacznego przesunięcia w czasie momentu upływu terminu przedawnienia, w przypadkach, gdy termin przedawnienia wynosi minimum 2 lata. Nawet krótkotrwała mediacja lub postępowanie pojednawcze, zakończone w kolejnym roku kalendarzowym, może skutkować odsunięciem przedawnienia do końca tego roku. Powoduje to zerwanie proporcjonalności pomiędzy czasem trwania zawieszenia a faktycznym wydłużeniem okresu dochodzenia roszczenia.
Jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata, po wznowieniu biegu przedawnienia do upływu terminu pozostaje tyle dni, ile pozostawało przed mediacją czy złożeniem wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.
Konsekwencje praktyczne nowelizacji z 2022 r.
Rozszerzenie katalogu przesłanek zawieszenia biegu przedawnienia doprowadziło do umniejszenia pozycji wierzyciela. Złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej lub wszczęcie mediacji było prostym i stosunkowo tanim środkiem pozwalającym na przerwanie biegu przedawnienia. Aktualnie dochodzi jedynie do jego zawieszenia.
Taki stan rzeczy prowadzi do osłabienia podstawowej funkcji przedawnienia, jaką jest zapewnienie pewności i stabilności stosunków prawnych. Dłużnik może przez długi czas pozostawać w stanie niepewności co do ostatecznego wygaśnięcia możliwości dochodzenia wobec niego roszczeń, a moment przedawnienia może stać się trudny do przewidzenia.
Podsumowanie
Nowelizacja art. 121 k.c. z 2022 r., poprzez dodanie § 5 i 6, zasadniczo zmieniła praktyczne znaczenie instytucji zawieszenia biegu przedawnienia. Wprowadzone rozwiązania, choć miały na celu promowanie polubownych metod rozwiązywania sporów, w istocie doprowadziły do znacznego uszczuplenia możliwości dochodzenia roszczeń przez wierzyciela oraz wprowadziły pole do powstawania niepewności co do ustalenia daty upływu terminu przedawnienia.
Autor Aleksander Kubacki
W przypadku zainteresowania tematem przedstawionym w artykule, prosimy o kontakt na: kancelaria@cddlegal.pl
